Gmina Gryfice

Gmina Gryfice

Gmina Gryfice

*
Polish English French German Italian Russian 
Dzisiaj jest:26 lipca 2017 roku  |  Imieniny obchodzą: Anna, Grażyna, Mirosława
A+ A A-

Turystyka

Gryfice

GRYFICE

 

Czy może istnieć coś bardziej pomorskiego niż Gryfice, miasto, którego nazwa zawiera tak ważne dla Pomorza słowo gryf ? Książęta pomorscy mieli w herbie gryfa, od którego dynastia została nazwana Gryfitami. Czerwony gryf ze złotą lilią jest oczywiście herbem miasta. Najstarsza zapisana w XIII w. nazwa Griphemberg i późniejsza Greifenberg także nawiązywały do dziwnego orlego stwora. Po wojnie najpierw z zupełnie niezrozumiałych powodów nazwano miasto Zagórzem, a potem przejściowo Gryfowem.

Niegdyś, jak przystało na szanujący się pomorski gród, najważniejszą rolę w rozwoju Gryfic odgrywały handel i woda, potem było to miasto cukru i drewna. Na obrzeżach Gryfic można było zobaczyć tartaki i drewno oraz świeżo pocięte (jeszcze pachnące) deski, poukładane w ogromne sterty. Na północy znajdowała się duża cukrownia, jedno z lepiej prosperujących przedsiębiorstw na tym terenie.

Gryfice stały się znaczącym centrum cukrowniczym na początku wieku. Cukrownia posiadała wtedy własną linię kolejową służącą do transportu buraków cukrowych. Jesienią ciągnęły tędy traktory z przyczepami lub ciężarówki wypełnione po brzegi szarobrązowymi burakami.

Gryfice mają zwartą zabudowę. Znajduje się dużo ładnych kamieniczek i ciężkich niemieckich willi z przełomu wieków. Jest tu sporo rzeczy do zobaczenia i jeśli pójdzie się do parku, czy też pospaceruje po uliczkach na pewno odkryje się kilka ładnych zakątków.

Krótko o historii, raz jeszcze

Od X w. istniały tu trzy osady, które dały początek późniejszemu miastu. Gryfice były lokowane nieco wcześniej niż inne miasta i otrzymały prawa miejskie z rąk księcia Warcisława III już w 1262 r. Wśród licznych przywilejów gryficzanie otrzymali prawo połowu ryb i wolnej żeglugi na Redze, którą spławiano zboże do portu Regoujście i dalej do krajów nadbałtyckich. Niestety, konkurencyjny Trzebiatów także otrzymał podobne przywileje i oba miasta przez następne stulecia walczyły między sobą zarówno orężem, jak i przed trybunałami. Spory skończyły się, gdy w XVII w. Rega stała się nieżeglowna. Gryfice szybko pozbierały się po kryzysie gospodarczym i wojnie trzydziestoletniej; w XVIII w. czerpały dochody z rolnictwa, później z włókiennictwa. Były zamożne, o czym świadczyły dwie karczmy i dwa młyny. W 1882 r. powstała linia kolejowa łącząca Goleniów z Kołobrzegiem, potem wybudowano kilka linii wąskotorowych umożliwiających połączenie z Niechorzem, Dargosławiem, Golczewem i Trzygłowem. Możliwość szybkiego transportu wpłynęła znacząco na rozwój gospodarczy – na początku wieku Gryfice stały się ośrodkiem przemysłowym z cukrownią, fabrykami marmolady i mączki ziemniaczanej, fabryką pieców i wyrobów ceramicznych. W połowie marca 1945r. miasto zostało zdobyte przez I Warszawską Brygadę Kawalerii.

ATRAKCJE

Plac Zwycięstwa nie jest typowym ryneczkiem otoczonym niską zabudową. Z zachodniej strony znajduje się gmach urzędu miejskiego. Pomnik Zwycięstwa, niegdyś stojący naprzeciw niego został odrestaurowany i przeniesiony na północ.

Najcenniejszym zabytkiem Gryfic jest stojący na tyłach rynku gotycki kościół mariacki, którego budowę rozpoczęto pod koniec XIII w. Później był on jeszcze kilkakrotnie przerabiany. Posiada czteroboczną wieżę z XV w., udekorowaną podłużnymi i kolistymi blendami oraz ceglanymi maszkaronami, które według legendy przedstawiają ówczesnych mieszczan. Ostrołukowe wejście ozdabia portal wykonany z glazurowanej cegły.

W środku jest dość ciemno, ale od razu rzucają się w oczy białe ściany i potężne, ceglane filary. Na początku XX w. w ramach regotyzacji budowli zrekonstruowano sklepienia krzyżowo-żebrowe, rozdzielone ostrołukowymi arkadami. Na łuku tęczowym widnieją ładne malowidła ścienne o motywach figuralnych i roślinnych. W bocznych nawach stoją XVIII-wieczne empory. Naprzeciw ołtarza głównego znajdują się bogato złocone neobarokowe organy z początku wieku. Reszta skromnego wyposażenia jest barokowa. Na drzwiach zakrystii widać oryginalne XVIII-wieczne okucia. W kościele zachowały się też barokowe malowidła epitafijne, między innymi na styku ściany północnej z kaplicą Mariacką. Na południe od kościoła stoi fragment zachowanych murów z XIV w., które kiedyś otaczały miasto oraz masywna Brama Wysoka z czterospadowym dachem, zbudowana również w XIV w. Bramę tę nazywano też Szczecińską, Kamieńską, Nowogardzką i Stargardzką.

Drugą bramę – Kamienną, która zamykała miasto od północy, zbudowano wiek później i przebudowano w XVIII w. Łączy się ona z sąsiadującymi kamieniczkami, a u jej szczytu widnieje wciąż czynny zegar.

Niedaleko nad Regą stoi Baszta Prochowa, która w przeszłości pełniła rolę wieży strzelniczej. Piętnastowieczna baszta zbudowana na planie koła, ma trochę zachwiane proporcje: dolna, szersza część budowli jest nieco krótka w stosunku do górnej części przykrytej stożkowatym hełmem.

Na zachód od starówki, nad rzeką rozciąga się duży park miejski, jedno z najsympatyczniejszych miejsc w Gryficach. Na Redze zrobiono małe spiętrzenie, jest więc niewielki wodospad i szum wody roznosi się po okolicy. Po drugiej stronie nad wodą stoi stary młyn. Park leży na wzniesieniu zwanym Górą Straceń. Są tu zadbane trawniki, stare drzewa, lipowe aleje, czyli to, czego potrzeba, aby na chwilę odpocząć. Za parkiem, na górze zaczyna się dzielnica willowa, gdzie przetrwało dużo XIX-wiecznych domów.

Przy ul. Wojska Polskiego 23 stoi barokowy pałacyk z drugiej połowy XVIII w. Elewację zdobią pilastry i boniowanie. Po wojnie z pałacyku pozostały tylko zewnętrzne ściany, które stały tak sobie przez kilka dziesięcioleci aż do początku lat 80., kiedy to budynek odrestaurowano. Teraz mieści się tu biblioteka.

Na północny wschód od centrum, na terenie cmentarza stoi XV-wieczna kapliczka św. Jerzego zbudowana w stylu gotyckim. Jej zachodnia ściana ozdobiona jest blendami.

 

E. Tomczyk, P. Ostrowski, Wybrzeże 1 od Świnoujścia do Mrzeżyna oraz Bornholm. Bielsko-Biała 2000, s.227-229.

 

zdjęcie wykonano 23 września 2013 r.

Górzyca i Otok

GÓRZYCA I OTOK

 

Górzyca leży 6 km na północ od Gryfic, przy drodze nr 109. We wsi stoi neogotycki kościół z XIX w., który po wojnie miał być przeznaczony na spichlerz zbożowy; wewnątrz  jest barokowa chrzcielnica, a ołtarz został przewieziony do Kościoła Mariackiego w Gryficach.

Otok, leżący ok. 1 km w prawo od drogi głównej, zwany przed wojną Woedtke, był siedzibą rodową rodziny, która najpierw nazywała się Otok, potem Wotuch i w końcu Woedtke. Z powodu braku dokumentów dzieje wsi nie są jednak znane.

Po wojnie kwaterował tu II Pułk Ułanów; do 1947 r. żołnierze prowadzili gospodarstwo rolne w przejętym majątku. Potem był tu PGR. W pałacu mieścił się przez jakiś czas zakład karny, potem szkoła rolnicza.

Pałac, z powodu wysokiej pseudoobronnej wieży, przypomina trochę ten z Rybokartów. We wnętrzu częściowo zachowało się do dziś wyposażenie dawnej sali balowej. Naokoło rozciąga się niewielki, mocno przetrzebiony park krajobrazowy, w którym rosną między innymi wiekowe dęby, liczące po 200 lat. W Otoku stoi także XIX-wieczny kościół.

E. Tomczyk, P. Ostrowski, Wybrzeże 1 od Świnoujścia do Mrzeżyna oraz Bornholm. Bielsko-Biała 2000, s.235.

Szlaki rowerowe

ŚCIEŻKA ROWEROWA

 

Baszewice – wieś położona nad rzeką Gardominką. Na wzniesieniu gotycki kościół zbudowany z kamienia polnego w XIV w. Szczyt wschodni blendowany. Głaz narzutowy „Płomień". Pomnik przyrody – dąb o obwodzie 465 cm. Z Baszewicami związana jest legenda o zakopanych skarbach w grodzisku.

Trzygłów- wieś leży pomiędzy dwiema częściami Jeziora Trzygłowskiego (18,5 ha i 21 ha). W 1297 r. rycerz Siegfried de Lode otrzymał wieś Trzygłów w lenno od biskupa kamieńskiego, Piotra. Ostatnimi właścicielami wsi była katolicka rodzina von Thadenów, którzy obok pałacu mieli swój szachulcowy kościół (rozebrany po 1945 r.).

Pałac budowany był etapami od połowy XVII w., ostatecznego kształtu nabrał w XIX w., jest przykładem budowli rezydencjonalnej. Zniszczony podczas ostatniej wojny, wyremontowany został w latach siedemdziesiątych. Za pałacem park (2 ha), rosną tu m.in. lipy o obwodzie do 590 cm. Przed pałacem okazały gazon i 3 potężne dęby o obwodzie do 670 cm, zwane „Dębami Trzygłowa". Zachowała się poprotestancka świątynia z 1896 r., zbudowana przez rodziny ewangelickie mieszkające w wiosce. Na południowy wschód od wsi, nad rzeką Gardominką, zachowało się grodzisko średniowieczne, otoczone dwiema fosami i wałem o wysokości 10 m. Rosną tu pomniki przyrody: jesiony o obwodzie do 450 cm. Według legendy, w czasach pogańskich w Trzygłowie znajdował się chram (świątynia) boga Słowian.

1 km na wsch. od skrzyżowania osada Lubin, położona nad jeziorem Zaporowym. Elektrownia wodna na zaporze. Pomniki przyrody – grupa 8 dębów i 1 buk.

Źródło: J. Kosacki, B. Kucharski, Pomorze Zachodnie i Środkowe. Warszawa 2001, s.426.

Gryfice-Lubin-Gryfice (10,5 km)

GRYFICE

Miasto powiatowe (18 200 mieszkańców) położone nad Regą na Równinie Gryfickiej, przy linii kolejowej Szczecin-Kołobrzeg.

W X-XIII w. na miesjcu obecnego miasta istniały trzy osady ludności pomorskiej, które po połączeniu się dały początek średniowiecznemu miastu. Prawa lokacyjne według kodeksu lubeckiego nadał w 1262 książę Warcisław III wraz z niemiecką nazwą Greifenberg. Lokowane miasto otrzymało m.in. prawo połowu ryb i swobodnej żeglugi na Redze, którą spławiano zboże do Trzebiatowa i Regoujścia, a stąd dalej do krajów nadbałtyckich. Na tym tle dochodziło do gwałtownych konfliktów z Trzebiatowem i z pobliskim klasztorem w Białobokach, ponieważ handel zbożem był podstawą rozwoju miast w XIV w. Największe znaczenie mieli kupcy, armatorzy i piwowarzy. W tym czasie Gryfice zostały członkiem Hanzy. W poł. XIV w. otoczone murami obronnymi. Miasto miało prawo do trzech targów: na św. Gawła, miodowego i drobiarskiego. Wojna trzydziestoletnia, związane z nią grabieże i epidemie przyczyniły się do upadku. Po śmierci ostatniego władcy pomorskiego, Bogusława XIV, Gryfice przeszły we władanie Brandenburgii, następnie Prus. XVIII w. przynosi ożywienie gospodarcze, postawiono 2 młyny, 2 karczmy W 1970 wybudowano cegielnię, tkalnie płótna. Jednak gospodarka miasta opierała się przede wszystkim na rolnictiwe, potem dopiero na handlu i rzemiośle. W 2 poł. XIX w. zaczął się rozwijać przemysł. Ożywienie przyszło po wybudowaniu linii kolejowej ze Szczecina do Kołobrzegu (1882) oraz lokalnych kolejek wąskotorowych, a także dróg bitych do Trzebiatowa i Płotów. Na pocz. XX w. uruchomiono cukrownię i kilka zakładów przemysłowych. Miasto stało się ośrodkiem przemysłowo-handlowym, a także kulturalno-oświatowym. Gryfice zdobyte zostały w 1945 przez wojska radzieckie po zaciętych walkach z Niemcami, zniszczenia sięgnęły 40 %. W wyniku prowokacji komunistów przeciwko kościołowi w 1952 został aresztowany ks. Stanisław Rut. Jest to znana postać na Pomorzu Zachodnim. Wtedy także miał miejsce bunt katolickich mieszkańców przeciwko szykanom stosowanym przez UB.

Gryfice zachowały, w niewielkim stopniu przekształcony, średniowieczny układ urbanistyczny. Gotycki, trzynawowy kościół Wniebowzięcia NMP zbudowano z cegły w XIV w. Wieża pochodzi z XV w., przykryto ją hełmem w XVII w. Na wieży jest 9 ceglanych maszkaronów (według legendy są to podobizny ówczesnych mieszczan). Kilkakrotnie niszczony był przez pożary, największy w 1658 zamienił kościół w ruinę. Wyposażenie kościoła pochodzi z XVIII w.: barokowy ołtarz dwukondygnacyjny z predellą, w niej Ostatnia Wieczerza, w 1. kondygnacji Ukrzyżowanie, w 2 kondygnacji – Złożenie do grobu, w zwieńczeniu Chrystus Zmartwychwstały, ambona barokowa, stalle kolatorskie i epitafia z XVIII w., neobarokowe organy 40-głosowe z 1911. W pn. nawie ołtarz gotycki z XV w. W części centralnej znajdują się postaci św. Anny Samotrzeć, św. Katarzyny i apostoła Jakuba Starszego. W bocznych skrzydłach figury apostołów ustawione w dwóch rzędach. Do 1962 ołtarz był w kościele w Górzycy Tablica poświęcona ks. Stanisławowi Rutowi. Gotycka kaplica św. Jerzego z XIV w., usytuowana w obrębie murów cmentarnych, zbudowana została z licowanej cegły. Do dzisiaj zachowały się niewielkie odcinki murów z dwiema bramami i basztą. Brama Kamienna, nazwę wzięła od młyna kamiennego usytuowanego w pobliżu, zbudowana została w XV w. przy wylocie drogi w kierunku Trzebiatowa i Kołobrzegu. Bramę Wysoką, gotycką  z XV w. z elementami renesansowymi, przebudowano w XVII w. (zwano ją także Szczecińską, Kamieńską, Nowogardzką czy Stargardzką). W bramie niewielka izba (mini-muzeum), gdzie gromadzone są zbiory dotyczące historii miasta. Cylindryczna Baszta Prochowa zbudowana została w XIV w. i nadbudowana w XV w., mieści się w pn.-wsch. Części obwarowań miejskich, w pobliżu Regi. Kamieniczki mieszczańskie z XIX i XX w. W zakolu nad Regą utworzony został Park Miejski (26 ha) zaliczany do najciekawszych akcentów urbanistycznych. W parku wzniesienie zwane Górą Straceń oraz stare aleje lipowe. Dla upiększenia otoczenia na Redze utworzony został niewielki wodospad. Na pd. Od miasta, w rejonie Barkowa-Smolęcina, znajduje się sztuczny zbiornik wodny na Redze (jez. Zaporowe), bardzo dobre warunki do wypoczynku i uprawiania sportów wodnych.

Ścieżki rowerowe:

Gryfice-Brodniki-Gryfice (5 km)

Gryfice- Lubin-Gryfice (10,5 km)

początek i koniec tras – nadleśnictwo przy ul. Zdroje

Szlak kajakowy: Regą z Łobza do Mrzeżyna

8 km na pd. Zach. wieś Kołomąć, położona nad jez. Kołomąckim na Równinie Gryfickiej.

Park dworski (2,5 ha) założony w XIX w. z cennym starodrzewiem, dęby piramidalne (jeden z nich o gałęziach wężowych), buki, świerki srebrne i in. 1,5 km od wsi zalesione wzniesienie Stromik 59 m n.p.m. Jez. Kołomąckie, rynnowe (34 ha), częściowo otoczone lasem. Z jez. Wypływa rz. Wołcza. 11 km na pd. Zach. wieś Świeszewo, położona między dominującymi nad okolicą wzniesieniami: zalesioną Górą Bukowiec (75 m n.p.m.) na pn.-zach. i Górą Wyżynka (62 m n.p.m.) na wsch. Po raz pierwszy wymieniona w 1321. Od wsi na pd. ciągną się rzędowo zabudowane przysiółki. Ryglowy kościół z 1696 (data i napis „Anno 1696 Domino Junia", na belce wbudowanej w ścianę szczytową), przebudowany ok. 1842. Nastawa ołtarzowa z rzeźbami apostołów Piotra i Pawła, barokowy ołtarz z XVIII w., czynne organy dziesięciogłosowe z XIX w. W wieży dwa dzwony: z 1937 i prawdopodobnie z XVII w.

Źródło: J. Kosacki, B. Kucharski, Pomorze Zachodnie i Środkowe. Warszawa 2001, s.426-430.

Trasa Gryfice-Stuchowo-Świerzno (19 km)

Trasa prowadzi drogą drugorzędną 105, przez Równinę Gryficką. Bardzo cenny park w Stuchowie.

0 km GRYFICE

Wyjazd na zach. ul. Kamieńską, droga nr 105 w kierunku Kamienia Pomorskiego

5 km LUBKÓW – skrzyżowanie dróg

3 km na zach. wieś Rybokarty, położona nad jez. Rybokarty (11ha), przy linii wąskotorowej z Gryfic do Rewala. Otoczona lasem mieszanym, na pn. wzniesienie (66 m n.p.m.). Nad jez. znajduje się ruina pałacu i park z XIX w. (obecnie własność prywatna). Na przeł. XIX i XX w. adwokat Rochling przebudował pałac na reprezentacyjną siedzibę. Neobarokowy pałac ma charakterystyczną wyższą wieżę centralną i niższą o ostrym zwieńczeniu na prawym skrzydle. Jest to wyjątkowo malownicza ruina. Wspaniałe widoki roztaczają się z wieży. Park ze względu na drzewostan zaliczany jest do ładniejszych zakątków. Pomiędzy pałacem a jeziorem najcenniejsza i jedna z najstarszych jodła kaukaska (obw. 295 cm), modrzew europejski (obw. 350 cm), pomnikowe dęby i buki. Gotycki kościół z przeł. XIV i XV w. Mur cmentarny z bramkami pochodzi z XVIII w. Rośnie przy nim piękna lipa.

Dalej trasa wiedzie przez urozmaicony krajobraz, przecina linię kolei wąskotorowej Gryfic-Rewal.

15 km STUCHOWO

Wieś położona nad Stuchowską Strugą. W pałacu z ok. 1888 obecnie mieści się szkoła podstawowa. Grodzisko wczesnośredniowieczne. Park krajobrazowy angielski założony w XIX w. (41,0 ha), ze względu na wspaniałą kolekcję unikatowych roślin, jest zaliczany do najcenniejszych na Pomorzu Zachodnim. Rosną tu dęby szypułkowe w odmianach: purpurowej, żółtolistnej i zwisającej (trzeci pod względem grubości pnia okaz w Polsce), dąb czerwony, pochodzący ze wsch. terenów Ameryki Północnej, cis pospolity – stary okaz drzewiasty, lipa drobnolistna, orzesznik pięciolistkowy, zw. jest również przeorzechem lub hikorią, pochodzący ze wsch. terenów Ameryki Północnej. Świerk sitkajski o obw. 185 cm reprezentuje najpotężniejsz gatunek świerka na świecie.

6 km na pd. Od Stuchowa wieś Mechowo, położona na Równinie Gryfickiej, nad rz. Wołczą, otoczona lasami. Murowany, późnogotycki kościół z XVII w., dobudowana wieża drewniana z 1647, kryta blachą, przebudowany w XIX w., kaplica grobowa z XVIII w. Ambona barokowa z baldachimem. Park z XIX w. (1,0 ha) ze starodrzewiem.

Źródło: J. Kosacki, B. Kucharski, Pomorze Zachodnie i Środkowe. Warszawa 2001, s. 430-431.

Trasa Gryfice-Cerkwica-Rewal

Tras prowadzi drogami drugorzędnymi, 110 do Lędzina i dalej 102, przez Równinę Gryficką i Wybrzeże Trzebiatowskie, do miejscowości nadmorskich.

0 km GRYFICE

Wyjazd z miasta na pn. zach. ul. Niechorską, drogą 110.

7 km PRZYBIERNÓWKO

Wieś zbudowana na osi pn.-pd. Na pn. zach. zalesione wzniesienie 45 m n.p.m. Kościół zbudowany w 1986-90 wg proj. inż. J. Oknińskiego Na pn. od wsi, na terenie bagna Wielkie Smogorze (pow. ok. 7 km².), eksploatowane wielkie złoża torfu.

13 km CERKWICA

Z Cerkwicy do Mojszewka.

14 km MOJSZEWKO

Od skrzyżowania w kierunku Rewala, na pn. zach. drogą 110.

19 km KARNICE

Duża wieś, siedziba gminy, położona na Równinie Gryfickiej, przy linii kolejowej wąskotorowej Gryfice-Rewal. Do 1945 przebiegała tędy linia kolejowa normalnolotowa z Kamienia Pomorskiego do Trzebiatowa (zbudowana w 1906).

Pierwsze wzmianki o wsi „Karcene" odnotowano w dokumentach z 1170 i 1208. W 1784 wieś była własnością Wilhelma von Carnitz. W centrum wsi gotycki kościół zbudowany w 1493 z kamieni narzutowych, przebudowany na przeł. XVII i XVIII w. Wieża zwieńczona drewnianym hełmem. We wnętrzu renesansowe stalle, barokowy ołtarz, ambona, chrzcielnica z maszkaronami, prospekt organowy. Na bocznej ścianie płyta nagrobna Adolpha C. von Carnitza (zmarłego w 1803 w Dreżewie). Wnętrze przykryte drewnianym stropem ozdobionym polichromią o motywach roślinnych. Obok kościoła neogotycka kaplica cmentarna z cegły. Nad wejściem płaskorzeźba Chrystusa. Po zespole dworskim pozostał park (7,5 ha) założony w XIX w., przedzielony na dwie części rzeczką Liwią. Rosną w nim stare drzewa, głównie wiązy, olsze, jesiony, topole, jodły kaukaskie.

24 km LĘDZIN

Połączenie z trasą 4 i do Rewala razem

29 km REWAL

119 km GÓRZYCA

Wieś położona przy linii kolejowej Szczecin-Kołobrzg, wymieniona po raz pierwszy w 1224. W 1337 klasztor w Białoboku podarował wieś kościołowi Wniebowzięcia NMP w Gryficach. Cenny górzycki tryptyk z 1480 od 1962 znajduje się w tymże kościele w Gryficach (nawa pn.) Kościół neogotycki z XIX w., wewnątrz wyposażenie z XIX w. Wnętrze przykryte stropem belkowanym podwieszonym.

2 km na zach. wieś Otok. W średniowieczu miał tu swoją siedzibę możny ród Słowiański otok, z czasem zmienili nazwisko na Wotich, by ostatecznie pisać je Woedtke. Z tego rodu wywodził się Dubislaus, założyciel Płotów. Neoromański kościół ceglany z 1913, z wyposażeniem z przeł. XVII i XVIII w. Wieża na planie kwadratu przechodzi w ośmiobok. Wnętrze przykryte stropem kolebkowym odeskowanym, polichromowanym. Wewnątrz nacenniejsza ambona z XVII w. i chrzcielnica z przeł. XVI i XVII w. pozostałe wyposażenie z XX w. Pałac z XIX w. nawiązuje do wzorców barokowych, jednak z uboższym wystrojem i wyposażeniem. W parku (2,2 ha) założonym w XIXw. przy pałacu rośnie najpiękniejszy i najgrubszy w Polsce dąb kaukaski.

Źródło: J. Kosacki, B. Kucharski, Pomorze Zachodnie i Środkowe. Warszawa 2001, s.431-432.

Trzygłów

 TRZYGŁÓW

 

Wieś, której korzenie sięgają wieków pogańskich, leży 2 km za Baszewicami. Ze słowiańskich czasów zachowało się grodzisko, które faktycznie potwierdza stary rodowód. Według legendy, stała tu niegdyś świątynia boga Trzygłowa (Trigelawi), którego szczególnie czczono właśnie na Pomorzu Zachodnim. Po wojnie, w latach 50. rozebrano drewniany kościół, który został podobno wzniesiony na miejscu pogańskiej świątyni.

W dawniejszych nazwach Triglaw i Trieglaff  także pobrzmiewa imię pogańskiego boga, który miał trzy głowy, bo rządził trzema porządkami: ziemią, niebem i krainą podziemną. Grodzisko znajduje się nad rzeką, na południowy wschód od wioski. Wieś miała wielu właścicieli, jednak dopiero w XIX w., za czasów rodziny Thaddenów, majątek rozkwitł. Przeprowadzono prace melioracyjne, wybudowano szkołę i rozbudowano pałac – ten ostatni z bardzo konkretnego powodu: chodziło bowiem o to, aby urządzić Marii Thadden ślub na odpowiednim poziomie. Trzygłów zasłynął z hodowli owiec merynosów. Po wojnie kwaterowały tu wojska radzieckie, potem był PGR i stacja hodowli roślin. Teraz majątek został oddany w dzierżawę.

Pałac, jako jeden z nielicznych na Pomorzu częściowo odrestaurowano w latach 70. i obecnie znajduje się on w dobrym stanie. Budowany był w różnych latach i stylach: najstarsza część ma konstrukcję ryglową; najnowszy budynek z wysoką wieżą pochodzi z przełomu wieków. W środku są drewniane schody i kominek. Wokół placu znajdują się geometrycznie porozstawiane zabudowania gospodarcze; jest tu też duży dziedziniec z ozdobnymi drzewami oraz dobrze utrzymanymi klombami. Założenie folwarczne z lat 30. przetrwało do dzisiaj z wyjątkiem jednej stodoły. Dwojaki i czworaki zbudowane zostały po drugiej stronie drogi głównej. Z pałacu rozciąga się ładny widok na jezioro. Wokół założono w XIX w. niewielki park krajobrazowy – najcenniejsze drzewa rosną przy wejściu na dziedziniec.

We wsi stoi neogotycki kościół z czerwonej cegły ufundowany przez rodzinę Thaddenów. Do Trzygłowa można dojechać autobusem PKS z Gryfic, Płotów i Reska. We wsi znajduje się sklep czynny do popołudnia.

E. Tomczyk, P. Ostrowski, Wybrzeże 1 od Świnoujścia do Mrzeżyna oraz Bornholm. Bielsko-Biała 2000, s.226-227.

Barkowo

BARKOWO

 

Jest to niewielka wieś leżąca 4 km na północ od Płotów, niedaleko drogi na Gryfice. Właściwie można tu wpaść przejazdem. Barkowo leży w okolicach sztucznego Jeziora Gryfickiego, powstałego ze spiętrzenia Regi. Barckow należał do różnych rodzin, między innymi w XV w. do von Ebersteinów, którzy mieli siedzibę rodową w Nowogardzie, a także do radcy dworu książęcego w Magdeburgu, Hartwiga von Bölow, ożenionego z najstarszą córką ówczesnego właściciela Świerzna.

Po zakończeniu działań wojennych najpierw kwaterowało tu wojsko, potem była tu stacja hodowli roślin. Znamienny jest fakt, że do lat 70. pozostało tu pięć gospodarstw indywidualnych, albowiem po wojnie Pomorze przerobiono na jeden wielki PGR.

We wsi zachowało się parę zabudowań gospodarczych dawnego folwarku i skromny dwór zbudowany na przełomie XIX i XX w. Zniknął natomiast XIX-wieczny wiatrak – koźlak. Wokół dworu rosną pojedyncze drzewa, jest też aleja grabowa.

Przy drodze głównej zatrzymują się autobusy PKS jadące z Trzebiatowa, Gryfic, Iglnic, Nowogardu, Płotów, Reska, Pobierowa, Stargardu i Szczecina. We wsi znajduje się sklep spożywczy czynny do popołudnia.

E. Tomczyk, P. Ostrowski, Wybrzeże 1 od Świnoujścia do Mrzeżyna oraz Bornholm. Bielsko-Biała 2000, s.225.

Baszewice

BASZEWICE

 

Ta mała wioska leży przy drodze biegnącej z Płotów do Gryfic, 3 km na północ od Barkowa. Niedaleko płynie rzeczka Gardomianka, wokół ciągną się lasy. Baszewice należą do miejsc, gdzie po wojnie więcej zniszczono niż stworzono. Wieś, zwana dawniej Batzitz, należała w przeszłości do różnych rodzin: von Mellinów, potężnej Plötzów i do rodu von Thadden, w którego posiadaniu był Trzygłów. Po wojnie, w ramach ulepszania rzeczywistości kościół zamieniono w owczarnię, zabudowania folwarczne w większości rozebrano, a w latach 60. zakończono reformę, burząc zabytkowy dwór. Teraz nadal mieści się tu Rolniczy Kombinat Spółdzielczy, który dobrze prosperuje na 2000 ha ziemi, a poza tym zajmuje się sprzedażą i wynajmowaniem nowoczesnych niemieckich maszyn rolniczych.

Do dziś ostał się kościół, odrestaurowany w połowie lat 70. Na zewnątrz widać ślady po wieży z XVIII w. - dzwon z Baszewic znajduje się być może w kościele w Trzygłowie – wewnątrz nie ocalało nic z wyposażenia.

Poniżej kościoła, pośrodku wsi rośnie zwarta grupa drzew, która jest pozostałością po XIX-wiecznym parku krajobrazowym. W pobliżu skrzyżowania dróg stoi duży głaz narzutowy Płomień, na którym wykuto nazwiska mieszkańców wsi poległych w czasie I wojny światowej. Kilka lat temu w miejscu nazwisk pojawiła się tablica poświęcona zmarłej matce prezesa, która przez wiele lat była pracownicą PGR. Teraz tablicę po cichutku zdjęto i na kamieniu pozostały już tylko nikłe ślady.

Do Baszewic można dojechać autobusem PKS z Gryfic, Reska i Płotów. Na skraju wsi przycupnęła malutka stacyjka PKP (wokół niej zawsze plącze się drób); zatrzymują się tu pociągi relacji Kołobrzeg-Szczecin. We wsi jest sklep spożywczy.

E. Tomczyk, P. Ostrowski, Wybrzeże 1 od Świnoujścia do Mrzeżyna oraz Bornholm. Bielsko-Biała 2000, s. 225-226.

Rybokarty

RYBOKARTY

 

Należą do miejsc, które koniecznie trzeba odwiedzić, będąc na Pomorzu Zachodnim. Jest tu jeden z najładniejszych pałaców w tym rejonie, późnogotycki kościół, stare zabudowania folwarczne, las i jezioro. Rybokarty leżą 3 km na zachód od drogi łączącej Gryfice ze Świerznem.

Pierwsza zachowana informacja o Rybokartach (Ribbekart) pochodzi z końca XV w., gdy były one lennem rycerza von Kretlow. Potem majątek przeszedł w ręce Henryka Borka, zwanego Czarnym Rycerzem. Pod koniec XVI w. wieś z powodu trudności finansowych właściciela została oddana w zastaw gryficzanom. Na początku następnego stulecia jeden z wierzycieli przejął majątek. Potem właściciele zmieniali się jeszcze kilkakrotnie, w końcu za 2000 talarów majątek kupiła na dłużej rodzina von Lettow. Od lat 80. XIX w. wieś należała do rotmistrza von Döringena, na przełomie wieków kupił ją bogaty adwokat, Fritz Röchling. Ostatnim właścicielem (od 1929 r.) był doktor Möller.

Największe wrażenie robi wielki neogotycki pałac z XIX w., rozbudowany za czasów Röchlinga do rozmiarów prawdziwej rezydencji magnackiej. Po wojnie w pałacu kwaterowało wojsko, potem były biura Państwowego Funduszu Ziemi, w końcu mieściła się tu szkoła podstawowa. Od połowy lat 70. budynek nie był użytkowany i powoli przeistaczał się w malowniczą ruinę. W 1976 r. istniały jeszcze oryginalne ściany wykładane marmurami, stylizowane kolumny na klatce schodowej i drewniane stropy kasetonowe. Teraz nawet elewacja zewnętrzna nie zachowała się w całości. Przetrwała natomiast wysoka czworoboczna wieża zakończona pseudoobronnymi otworami strzelniczymi. Przed budynkiem rośnie jedna z największych w Polsce jodeł odmiany niebieskiej.

Z pałacu rozciągał się piękny widok na park krajobrazowy, rozległą polanę i jezioro – obecnie park zamienił się w las. Ostatnio Rybokarty zostały zakupione przez osobę prywatną, która przystąpiła do generalnego remontu, zaczynając od położenia stropów. Przy okazji można zobaczyć tu profesjonalne prace rekonstrukcyjne – tak naprawdę pałac w Rybokartach jest na razie jedynym na Pomorzu Zachodnim porządnie odbudowywanym obiektem.

Folwark zaczyna się tuż przy pałacu, w miejscu, gdzie stoi olbrzymia stajnia. We wsi znajdowały się także: duża owczarnia, obora, tartak, mleczarnia, cegielnia, młyn. Przy stacji stał magazyn. Linia prywatnej kolejki wąskotorowej biegła od stacji przez wieś do zagród. Na dwóch budynkach widnieje data budowy i inicjały właściciela K. von Döringena – jednym z nich jest ceglana stodoła, nazywana „a co ty przygotowałeś na zlot?" od namalowanego tu w latach pięćdziesiątych hasła propagandowego.

Pośrodku wsi stoi późnogotycki kościółek zbudowany na planie prostokąta z kamienia polnego, z ryglową czworoboczną wieżą W środku jest drewniany strop z grubymi belkami. Bogato rzeźbiony i złocony ołtarz stanowi dobry przykład sztuki ludowej. Przedstawia sceny Złożenia Chrystusa do Grobu, Ukrzyżowanie i Ostatnią Wieczerzę. Po lewej stronie widnieją epitafia fundatorów wykonane w marmurze, piaskowcu i metalu. Niestety, napisy są nieczytelne. Drewniana empora w pastelowych kolorach jest znacznie wysunięta ku przodowi. W kościele nie ma ambony, którą kiedyś oddano do restauracji do Szczecina. Klucz od kościółka znajduje się u kogoś z mieszkańców.

Jak przystało na tak wspaniałą budowlę nie może zabraknąć historii i legend. W pałacu mieściła się ponoć loża masońska, istniał też jakoby podziemny korytarz łączący pałac z kościołem. Podobno jeszcze w 1938 r. dwóch Niemców próbowało przejść tunelem, lecz im się to nie udało, gdyż stracili przytomność. Pałac ma też ducha. Otóż bogaty adwokat miał ponoć nie tylko żonę, ale i kochankę, z którą właśnie zwykł był przyjeżdżać do Rybokartów. Kochanka umarła (a może została otruta?) i zaczęła pokazywać się nocą na wieży pałacu. Röchling nie mógł tego znieść, sprzedał wszystko i nigdy tu nie wrócił.

E. Tomczyk, P. Ostrowski, Wybrzeże 1 od Świnoujścia do Mrzeżyna oraz Bornholm. Bielsko-Biała 2000, s. 234-235.

© 2014 Gmina Gryfice. Wszelkie prawa zastrzeżone.

*